W wielu zakładach smarowanie traktuje się jak rutynową czynność, którą wykonuje się „przy okazji” obchodu. Tymczasem badania nad przyczynami uszkodzeń łożysk od lat wskazują, że znaczna część awarii wynika z nieprawidłowego smarowania, a więc złego doboru smaru, błędnej ilości, zanieczyszczeń lub zbyt rzadkiej obsługi. To dobra wiadomość, bo ta kategoria usterek jest w dużej mierze możliwa do wyeliminowania bez inwestycji w nowe maszyny. Wystarczy uporządkowany system, który opisuje, co, gdzie, ile i kiedy smarować, oraz sprawdza, czy to działa.

Na czym polega konserwacja zapobiegawcza i jaką rolę odgrywa w niej smarowanie?

Konserwacja zapobiegawcza (PM, preventive maintenance) to planowe czynności wykonywane zanim dojdzie do awarii. Są to:

  • przeglądy, 
  • wymiany smarów i mniejszych podzespołów eksploatacyjnych, 
  • regulacje, 
  • smarowanie według ustalonego harmonogramu. 

Konserwacja zapobiegawcza różni się od utrzymania reaktywnego, w którym maszynę naprawia się po zatrzymaniu, oraz od predykcyjnego, w którym o interwencji decydują pomiary stanu (drgania, termografia, analiza oleju). Smarowanie jest w tym podejściu fundamentem, ponieważ jego zadania wykraczają poza zmniejszanie tarcia. Środek smarny oddziela powierzchnie trące, odprowadza ciepło, chroni przed korozją i uszczelnia węzeł przed zanieczyszczeniami. Gdy któraś z tych funkcji przestaje działać, zużycie przyspiesza lawinowo, a koszt wymiany łożyska bywa wielokrotnie niższy niż koszt przestoju, który ta wymiana wywołuje.

Jakie awarie maszyn najczęściej wynikają z nieprawidłowego smarowania?

Najczęściej spotykane skutki to:

  • zatarcie i przegrzanie łożysk przy braku smaru lub jego degradacji;
  • zużycie ścierne powodowane przez cząstki zanieczyszczeń w smarze;
  • pitting i łuszczenie bieżni przy zbyt niskiej lepkości oleju bazowego względem obciążenia; 
  • korozja i zużycie po wymyciu smaru wodą lub w maszynach pracujących okresowo; 
  • uszkodzenia przekładni: wżery i zużycie zębów przy niewłaściwej klasie lepkości lub zbyt rzadkiej wymianie oleju; 
  • awarie uszczelnień wskutek niezgodności smaru z elastomerami.

Wspólną cechą tych usterek jest to, że rozwijają się stopniowo. Przez długi czas nie dają wyraźnych objawów, a gdy pojawia się hałas lub wzrost temperatury, łożysko jest zazwyczaj już w zaawansowanej fazie zużycia.

Jak ustalić harmonogram smarowania podzespołów maszyn?

Dobry harmonogram opiera się na danych, a nie na przyzwyczajeniu. Pierwszym krokiem jest inwentaryzacja punktów smarnych: każdy węzeł należy zidentyfikować, opisać (typ łożyska, rodzaj smarowania, rodzaj smaru) i oznaczyć na maszynie. Następnie dla każdego punktu wyznacza się ilość i częstotliwość.

Punktem wyjścia są zalecenia producenta maszyny, które trzeba skorygować o rzeczywiste warunki pracy. Interwał skracają wysoka temperatura, duże prędkości, wibracje, wilgoć i zapylenie, a wydłużają łagodne warunki i praca przerywana. Przy łożyskach tocznych orientacyjną ilość smaru do uzupełnienia często szacuje się ze wzoru G = 0,005 × D × B (gdzie G to ilość w gramach, D to średnica zewnętrzna łożyska, a B to jego szerokość, oba w milimetrach). Jest to wartość wyjściowa, którą weryfikuje się obserwacją.

Element planuCo zawiera?
Punkt smarnyNazwa, lokalizacja, numer, zdjęcie
SmarDokładna nazwa produktu, klasa NLGI lub lepkość
IlośćW gramach lub cm³, najlepiej z podaniem liczby suwów smarownicy
InterwałGodziny pracy lub dni, z uwzględnieniem warunków
MetodaRęcznie, smarownica automatyczna, układ centralny
OdpowiedzialnyOsoba i zmiana, z potwierdzeniem wykonania

Dobrą praktyką jest też oznaczenie kolorami smarownic i punktów, aby uniknąć pomyłek między różnymi produktami, a po kilku miesiącach przegląd harmonogramu na podstawie rzeczywistych wyników, np. stanu zużytego smaru podczas przeglądów.

Szukasz smarów wodoodpornych i przemysłowych?

Wybierz smary przemysłowe dopasowane do warunków pracy Twoich urządzeń. Sprawdź dostępne rozwiązania i znajdź produkt odpowiadający wymaganiom Twojej branży.

Dlaczego nadmiar i niedobór smaru mogą prowadzić do uszkodzeń urządzeń?

Intuicja podpowiada, że lepiej dać więcej niż mniej. W przypadku łożysk toczonych to błąd. Niedobór smaru powoduje, że film smarny jest zbyt cienki lub przerwany. Dochodzi do kontaktu metal–metal, wzrostu tarcia, temperatury i przyspieszonego zużycia bieżni oraz elementów tocznych. Efektem jest przegrzanie, a w końcu zatarcie. Nadmiar smaru bywa równie groźny. Zbyt duża ilość w komorze łożyska wymusza intensywne ugniatanie smaru przez elementy toczne, co podnosi temperaturę i może prowadzić do jego degradacji. Dodatkowo nadmierne ciśnienie smarowania potrafi wypchnąć uszczelnienia, a wyciekający smar przyciąga zanieczyszczenia i zabrudza maszynę. W silnikach elektrycznych smar może dostać się do uzwojeń.

Pamiętaj!

Łożysko wypełnia się smarem w ograniczonym stopniu (najczęściej ok. jednej trzeciej do połowy wolnej przestrzeni, zależnie od prędkości), a uzupełnia małymi dawkami, regularnie, a nie rzadko i obficie. Przy smarowaniu ręcznym ważne jest też to, by robić to podczas pracy maszyny, jeśli zezwala na to producent, oraz by miejsce na wypływ starego smaru było drożne.

Jak monitorować stan środków smarnych i rozpoznawać pierwsze oznaki zużycia?

Pierwszą linią kontroli są zmysły i proste narzędzia, czyli zmiana koloru smaru, zapach spalenizny, rozwarstwienie (olej oddzielony od zagęszczacza), obecność opiłków lub wody, wzrost temperatury obudowy łożyska i niepokojący dźwięk. Regularne obchody z termometrem bezdotykowym i ocena stanu smaru podczas przeglądów wychwytują wiele problemów na wczesnym etapie. Bardziej zaawansowane metody to:

  • analiza oleju w laboratorium: lepkość, liczba kwasowa, zawartość wody, kontaminacja cząstkami stałymi oraz zawartość metali zużyciowych (żelazo, miedź, cyna), które wskazują, który element ulega zużyciu; 
  • pomiar drgań i emisji ultradźwiękowej: ultradźwięki pozwalają wykryć niedosmarowanie, zanim wzrośnie temperatura, i pomagają dozować smar w trakcie smarowania; 
  • termografia, która ujawnia przegrzewające się węzły podczas obchodu.

Najlepsze efekty daje połączenie tych metod. Wynik analizy oleju bez porównania z poprzednimi próbkami mówi niewiele, dlatego wartości należy zapisywać i śledzić trend, a nie pojedyncze odczyty.

Jak automatyzacja smarowania wspiera utrzymanie ruchu i wydłuża żywotność maszyn?

Smarowanie ręczne ma słabe strony, zależy od człowieka, jego czasu i dostępu do punktu, a trudno dostępne lub niebezpieczne miejsca bywają pomijane. Automatyzacja usuwa te ograniczenia, dostarczając stałe, małe dawki smaru w ustalonych odstępach, co odpowiada temu, czego wymagają łożyska.

Do wyboru są dwa główne rozwiązania. Jednopunktowe smarownice automatyczne (np. gazowe lub elektromechaniczne) montuje się bezpośrednio w punkcie smarnym, co sprawdza się przy pojedynczych, trudno dostępnych węzłach. Centralne układy smarowania obsługują wiele punktów z jednej pompy i są właściwym wyborem dla złożonych maszyn i linii produkcyjnych.

Korzyści dla utrzymania ruchu są wymierne: 

  1. mniejsze ryzyko pomyłek,
  2. powtarzalna dawka, 
  3. krótsze obchody i możliwość smarowania w trakcie pracy bez zatrzymywania maszyny oraz bez wchodzenia w strefy zagrożenia. 

Systemy z monitorowaniem sygnalizują też awarię, np. pustego zbiornika lub zatkanej linii, zanim doprowadzi to do uszkodzenia węzła. Automatyzacja nie zwalnia jednak z nadzoru. Zbiorniki trzeba uzupełniać właściwym produktem, a ustawienia dawek weryfikować na podstawie stanu łożysk, bo system dozujący zbyt dużo lub zbyt mało powiela błąd w sposób powtarzalny.

O tym musisz pamiętać!

Skuteczne smarowanie w konserwacji zapobiegawczej opiera się na kilku elementach: rzetelnej inwentaryzacji punktów, właściwie dobranym środku smarnym, dawkach dopasowanych do warunków pracy, kontroli stanu smaru oraz, tam gdzie to uzasadnione, automatyzacji. Każdy z tych elementów jest prosty, ale dopiero razem tworzą system, który ogranicza nieplanowane przestoje i wydłuża żywotność maszyn.

Chcesz uporządkować smarowanie w swoim zakładzie lub dobrać środki smarne do konkretnych węzłów?

Skontaktuj się ze specjalistami Bamex. Doradcy pomogą dobrać smary i oleje do warunków pracy maszyn, a dla zakładów spożywczych wskażą smary dla przemysłu spożywczego zgodne z wymaganiami branżowymi.

OFERTA

Kompleksowa oferta środków smarnych dla Twojej firmy

Niezależnie od tego, czy szukasz smarów do wymagających warunków pracy, aplikacji przemysłowych czy rozwiązań o specjalnym przeznaczeniu — mamy dla Ciebie sprawdzone produkty. Wybierz kategorię i dobierz środek smarny dopasowany do Twojej aplikacji: