Wyobraź sobie operatora, który przed każdą zmianą obchodzi maszynę z pistoletem smarowniczym i obsługuje kilkadziesiąt punktów, część pod osłonami, część na wysokości, część tuż obok ruchomych elementów. Wystarczy jeden pominięty punkt albo jedna zbyt duża dawka, żeby łożysko zaczęło się powoli zużywać. System centralnego smarowania zdejmuje ten obowiązek z człowieka. Jedna pompa, sieć przewodów i rozdzielacze dostarczają środek smarny do każdego punktu we właściwej ilości i o właściwej porze. Wyjaśniamy, z czego taki układ się składa, jak działa, jak go dobrać i kiedy inwestycja ma sens.

Jakie elementy składają się na system centralnego smarowania maszyn?

Podstawą każdego systemu jest pompa, która pobiera smar lub olej ze zbiornika i tłoczy go do instalacji. Pompy mogą być napędzane elektrycznie, pneumatycznie lub ręcznie, a w zbiornikach na smar plastyczny często pracuje łopatka zgarniająca, która dociska smar do elementu tłoczącego i zapobiega powstawaniu pustych przestrzeni. Od pompy odchodzi przewód główny, a z niego medium trafia do rozdzielaczy i dalej przewodami zasilającymi do łożysk, sworzni, prowadnic czy łańcuchów.

Rozdzielacze odpowiadają za dozowanie. Dzielą strumień z pompy na porcje i kierują je do właściwych punktów, dzięki czemu węzeł o dużym obciążeniu dostaje więcej smaru niż ten, któremu wystarcza śladowa dawka. Instalację uzupełnia armatura: zawory zwrotne, zawory bezpieczeństwa, filtry i złączki, które utrzymują szczelność i ciśnienie robocze.

Całością zarządza sterownik, który uruchamia pompę w ustalonych odstępach czasu albo po określonej liczbie cykli pracy maszyny. Nowsze układy mają też czujniki poziomu smaru, ciśnienia w linii i pracy rozdzielacza. Dla obsługi oznacza to, że o niedoborze smaru lub zablokowanym przewodzie dowiaduje się z komunikatu, a nie z awarii.

Na jakiej zasadzie działa automatyczne smarowanie podzespołów?

Cykl zaczyna się od sygnału ze sterownika. Pompa pracuje przez zaprogramowany czas, buduje ciśnienie w przewodzie głównym i przetłacza smar do rozdzielaczy, a te odmierzają porcję dla każdego wylotu. Potem następuje przerwa, w której smar rozprowadza się w łożysku, zanim kolejny cykl dostarczy następną dawkę. Częstotliwość i wielkość dawki ustala się na podstawie obciążenia, prędkości i warunków pracy konkretnego węzła, a nie według jednej reguły dla całej maszyny.

Rozróżnia się dwa podstawowe sposoby dostarczania środka smarnego. W smarowaniu stratnym smar zostaje w punkcie lub stopniowo wypływa przez uszczelnienia, dlatego układ jest prosty i dobrze sprawdza się ze smarami plastycznymi. W smarowaniu obiegowym olej krąży między zbiornikiem a punktem smarnym, wraca do zbiornika, jest filtrowany i często chłodzony, co stosuje się w przekładniach, sprężarkach i łożyskach o wysokiej prędkości.

Warto wiedzieć! 

O pracy systemu decyduje zdolność smaru do przepływu w przewodach. Zbyt twardy smar w niskiej temperaturze może nie dotrzeć do odległych punktów, dlatego klasę NLGI i lepkość oleju bazowego dobiera się do temperatury otoczenia i długości linii, a nie wyłącznie do wymagań łożyska.

Jak dobrać system centralnego smarowania do rodzaju i specyfiki maszyny?

Dobór zaczyna się od inwentaryzacji punktów smarnych: 

  • ich liczby, 
  • rozmieszczenia, 
  • dostępności, 
  • zapotrzebowania na środek smarny. 

Przy kilku punktach w jednym miejscu zwykle wystarcza prostszy układ z pompą wieloelementową, a przy kilkudziesięciu rozproszonych po całej maszynie lepsze będą rozdzielacze i sieć przewodów. Liczy się także odległość od pompy do najdalszego punktu, bo im dłuższa linia, tym większe opory przepływu i wyższe wymagane ciśnienie.

Drugim czynnikiem jest rodzaj maszyny i środowisko pracy. Sprzęt mobilny, na przykład koparki czy pojazdy ciężarowe, pracuje w wibracjach, brudzie i przy dużych zmianach temperatury, więc wymaga odpornych przewodów, szczelnych połączeń i zasilania z instalacji pojazdu. Maszyny stacjonarne w halach mogą korzystać z rozbudowanego monitoringu i integracji ze sterowaniem zakładu. Trzeba też uwzględnić miejsce na zabudowę oraz możliwość rozbudowy układu po zmianie konfiguracji maszyny.

Trzecim elementem jest zgodność środka smarnego z systemem. Smar musi dawać się przetłaczać przez całą instalację, a jednocześnie spełniać wymagania łożysk. Lubrication Engineers wskazuje na przykład smar Almamoly HD Grease w klasie NLGI 0 (1487) jako dobry do centralnych systemów smarowania w temperaturach poniżej minus 9,4°C, a Almaplex Industrial Lubricant w klasie 1-1/2 (1274) jako dobrze pracujący w takich układach. 

Rozwiązania Bamex obejmują dobór smaru do konkretnej instalacji.

Szukasz smarów wodoodpornych i przemysłowych?

Wybierz smary przemysłowe dopasowane do warunków pracy Twoich urządzeń. Sprawdź dostępne rozwiązania i znajdź produkt odpowiadający wymaganiom Twojej branży.

Jakie korzyści przynosi centralizacja procesu smarowania?

Pierwszą korzyścią jest powtarzalność. Automat dostarcza tę samą dawkę w tym samym odstępie, podczas gdy ręczne smarowanie zależy od pamięci, czasu i dostępu do punktu. Łożyska nie pracują wtedy ani z niedoborem smaru, który prowadzi do zużycia, ani z nadmiarem, który podnosi temperaturę i zwiększa straty. Dozowanie małymi porcjami ogranicza też wypływ i marnowanie smaru.

Druga korzyść to bezpieczeństwo i czas obsługi. Smarowanie bez zatrzymywania maszyny i bez wchodzenia w strefy z ruchomymi elementami lub na wysokość zmniejsza ryzyko wypadków, a punkty ukryte pod osłonami dostają smar bez udziału człowieka. Zamknięty układ chroni smar przed zanieczyszczeniami, które wnoszą końcówki i narzędzia przy ręcznej aplikacji, a monitoring pozwala dokumentować smarowanie i szybko wykrywać zatory lub brak środka. 

W efekcie spada liczba nieplanowanych przestojów, a łożyska i prowadnice służą dłużej, co jest szczególnie odczuwalne w maszynach pracujących w trybie ciągłym.

System jedno- czy wieloprzewodowy: czym różnią się dostępne rozwiązania?

Podział na systemy jedno- i wieloprzewodowe dotyczy liczby linii łączących pompę z punktami smarnymi. W układzie jednoprzewodowym smar płynie jedną linią główną, z której zasilane są dozowniki lub rozdzielacze, a w układzie wieloprzewodowym każdy punkt lub grupa punktów ma własną linię i osobny element tłoczący w pompie. Pierwsze rozwiązanie upraszcza instalację przy dużej liczbie punktów, drugie daje prostą kontrolę dawki dla każdego z nich. 

Typ systemuZasada działaniaTypowe zastosowanieNa co zwrócić uwagę?
Jednoprzewodowy z dozownikami wtryskowymiPompa tłoczy smar jedną linią, wzrost ciśnienia uruchamia dozowniki, a po jego spadku wracają one do stanu wyjściowegoMaszyny produkcyjne, linie technologiczne, średnia liczba punktówŁatwa rozbudowa, konieczność odciążenia linii po cyklu
ProgresywnyRozdzielacze dozują smar kolejno do wylotów w stałej sekwencjiMaszyny budowlane, pojazdy, urządzenia z wieloma punktamiZablokowanie jednego wylotu zatrzymuje rozdzielacz, co ułatwia wykrycie awarii
DwuprzewodowyDwie linie zasilane naprzemiennie, dozowanie następuje przy zmianie ciśnieniaDuże instalacje o długich liniach i wysokim ciśnieniuBardziej rozbudowana instalacja i wyższy koszt
WieloprzewodowyPompa z wieloma elementami tłoczącymi, każdy punkt ma własną linięObrabiarki, prasy, maszyny z kilkoma do kilkunastu punktówŁatwa regulacja dawki, rozbudowa ograniczona liczbą wylotów pompy
Obiegowy olejowyOlej krąży przez punkt smarny, wraca do zbiornika, jest filtrowany i często chłodzonyPrzekładnie, sprężarki, łożyska wysokoobrotoweWymaga zbiornika, filtracji i kontroli temperatury oleju

Wybór sprowadza się do trzech pytań: 

  1. Ile jest punktów?
  2. Jak daleko od pompy się znajdują?
  3. Jak dokładnie trzeba kontrolować dawkę?

Przy kilku punktach i potrzebie precyzyjnej regulacji sprawdza się układ wieloprzewodowy, przy wielu rozproszonych punktach i potrzebie szybkiej diagnostyki częściej wybiera się progresywny, a przy rozległych instalacjach przemysłowych dwuprzewodowy. Poszczególne rozwiązania różnią się też wrażliwością na lepkość smaru i temperaturę, co trzeba sprawdzić w dokumentacji producenta systemu.

Kiedy warto zainwestować w automatyczny system centralnego smarowania?

Automatyzacja zaczyna się opłacać, gdy punktów smarnych jest dużo, są trudno dostępne albo maszyna pracuje w trybie, który utrudnia ręczne smarowanie. Przemawia za nią także środowisko. W pyle, błocie i wilgoci ręczna aplikacja wprowadza zanieczyszczenia, a w pobliżu pieców, walcowni czy ruchomych podzespołów bywa po prostu niebezpieczna. Dodatkowym sygnałem są nawracające awarie łożysk wynikające z pominiętego smarowania lub niewłaściwych dawek.

Przy decyzji warto porównać koszt systemu z kosztem ręcznego smarowania i awarii. Do rachunku wchodzi czas pracy obsługi, zużycie smaru, koszt przestojów i napraw oraz częstotliwość wymiany łożysk. Im droższy jest każdy przestój, tym szybciej inwestycja się zwraca, dlatego w maszynach o dużym znaczeniu dla produkcji argument ekonomiczny jest najmocniejszy. Przy kilku łatwo dostępnych punktach i rzadkiej pracy prosty program ręcznego smarowania może jednak wystarczyć.

Pamiętaj!

System centralnego smarowania nie zwalnia z nadzoru. Trzeba okresowo kontrolować poziom smaru w zbiorniku, szczelność przewodów i działanie czujników oraz upewnić się, że stosowany środek smarny nadal odpowiada warunkom pracy.

Dobierz smar do systemu centralnego smarowania

Skuteczność nawet najlepszego systemu zależy od środka smarnego, który przez niego przepływa. Zespół Bamex, jako autoryzowany dystrybutor Lubrication Engineers, pomoże dobrać smar lub olej o właściwej klasie konsystencji i lepkości, dopasowany do temperatury, długości linii i obciążenia Twoich maszyn. 

Skontaktuj się z nami, aby omówić smarowanie w Twoim zakładzie.

OFERTA

Kompleksowa oferta środków smarnych dla Twojej firmy

Niezależnie od tego, czy szukasz smarów do wymagających warunków pracy, aplikacji przemysłowych czy rozwiązań o specjalnym przeznaczeniu — mamy dla Ciebie sprawdzone produkty. Wybierz kategorię i dobierz środek smarny dopasowany do Twojej aplikacji: